هنگامی که 74 سال پیش «رضاخان پهلوی» نام برون مرزی کشور ایران را از Persia به Iran دگرگون ساخت کمتر کسی می‌توانست پیش‌بینی کند که برداشتن این نام کهن چه پیامدهای ناخواسته و ناگواری در پی خواهد داشت.

نخستین و ساده‌ترین پیامد برداشتن این نام، بریدن پیوند کشور ایران با تاریخ آن در نگاه مردم دنیای باخترزمین بود. به این گونه که ناگهان نام Persia از روزنامه‌ها، کتاب‌ها، نامه‌ها، ووو ناپدید شد و واژه Iran جای آن را گرفت. آن زمان کسی در بیرون از ایران نمی‌دانست که نام بومی کشور Persia چه است، و یا اینکه نام بومی آن با نام برون مرزی آن یکسان تیست.

افزون بر این، با فروپاشی امپراتوری عثمانی کشورهای کوچکی همانند عراق، سوریه، ووو پدید آمده بودند، و این سبب شد از دید بسیاری از مردم باخترزمین، کشور Iran یکی از همین کشورهای نو پنداشته شود، و امروزه به همین بهانه، کشورهای عربی همسایه می‌پرسند کشوری به نام Persia وجود ندارد، پس چرا Persian Gulf وجود داشته باشد.

اگرچه نام Persia به دلیل کاری نادرست از دست رفت، ولی نام برون مرزی زبان ما هنوز از دست نرفته است. نام زبان پارسی در زبان انگلیسی، Persian است.

ولی همان کسانی که 74 سال پیش، از نابودی نام Persia خوشنود بودند، امروز تلاش می‌کنند نام Persian را نیز نابود کنند. آنها همان کسانی هستند که پس از پشیمانی دربار ایران از کاری که «رضاخان پهلوی» انجام داده بود، نگذاشتند Persia دوباره نام برون مرزی ایران شود.

به یاد داشته باشیم که «رضاخان پهلوی» برای نزدیکی به «آدولف هیتلر» نام بومی کشور ایران را جایگزین واژه Persia نمود، پس هنگامی که دربار ایران تلاش نمود این نام را به جای خود بازگرداند، کشورهایی که با آلمان جنگیده بودند و اندیشه‌های آلمان نازی درباره نژاد آریایی را رد می‌کردند باید از چنین کاری پشیتبانی می‌نمودند، ولی چنین نکردند. شاید اکنون که پس از 25 سده نام Persia از نقشه جهان پاک شده بود، آنها که ریشه خود را در روم و یونان می‌یافتند، نمی‌خواستند این رخداد بزرگ را با دست خویش نابود کنند. ما این را به درستی نمی‌دانیم، ولی می‌دانیم همان کسان امروز در تلاش هستند که نام زبان پارسی را در زبان‌های دیگری، چیزی به جز Persian کنند.

نام‌های تازه

زدودن واژه Persian از زبان انگلیسی با این بهانه آغاز شد که زبان مردمان ایران، افغانستان، و تاجیکستان یکسان نیست و نمی‌توان هر سه آنها را Persian نامید؛ پس زبان مردم ایران را Farsi، زبان مردم افغانستان را Dari، و زبان مردم تاجیکستان را Tajiki نام خواهیم گذاشت.

چنین کاری از پایه نادرست است، زیرا:

• زبانی که مردمان سه کشور ایران، افغانستان، و تاجیکستان به آن سخن می‌گویند، تفاوتی ناچیز با هم دارند؛ اگر بخواهیم با همین روش به همه زبان‌ها نگاه کنیم، باید دست کم سه زبان تازه برای انگلیسی به نام‌هایی مانند «استرالیایی»، «کانادایی»، و «امریکایی»، چهار زبان تازه برای اسپانیایی، و چندین زبان دیگر برای فرانسوی، و آلمانی داشته باشیم.
• این نام‌ها (Farsi, Dari, Tajiki) تنها نام بومی زبان پارسی در هر کدام از این کشورها هستند، پس نباید آنها را در زبان‌های دیگر همانند زبان انگلیسی به کار برد؛ اگر بخواهیم با همین روش به همه نام‌ها نگاه کنیم باید زبان مردم ژاپن را «نیپونگو» بنامیم و کشور ژاپن را نیز «نیپون»، همچنین فنلاند را «سئومی»، و یونان را «هلاس»، ناگفته پیداست که چنین کاری نه تنها نیاز نیست، بلکه از دید زبان‌شناسی کاملاً نادرست است.

انگیزه کسانی که به این نامگذاری کاملاً نادرست پافشاری می‌کنند هر چه که باشد، ما باید بدانیم که اگر آنها این کار را انجام دهند بهانه دیگری به دست کشورهای عربی همسایه داده خواهد شد، زیرا آن هنگام آنها خواهند گفت که نه کشوری به نام Persia هست، نه مردمی به نام Persian پس دیگر دلیلی برای پشتیبانی از نام Persian Gulf نخواهد بود.

چنین رویکردی به باخترزمین محدود نیست، چند دهه پیش شوروی در تلاش برای زدودن فرهنگ ایرانی مردم تاجیکستان، واژه «فارسی» را از زبان آنها برداشت و از آن روز تا اکنون، زبان رسمی تاجیکستان «تاجیکی» خوانده می‌شود، و نه «فارسی تاجیکی»، وانگهی امروز ماجرا اندکی بدتر است، زیرا برخی ایرانیان نیز، به ویژه ایرانیان لس آنجلس، در این زمینه با برخی دلایلی خنده آور، پیشروتر از رسانه‌های باخترزمین هستند. بسیاری از مردم ایران که در لس آنجلس زندگی می‌کنند بر این باورند که واژه Persian یونانی است، و واژه Farsi خودمانی تر است، از این رو اگر انگلیسی زبانان را وادار کنیم به جای Persian بگویند Farsi خیلی بهتر است!

به هر روی این کار تا به امروز موارد زیر را در پی داشته است:

• همه خبرگزارهای بزرگ انگلیسی زبان، هنگام نام بردن از زبان پارسی، واژه Farsi را به کار می‌برند؛ حتی اگر خبرنگارشان بنویسند Persian ، ویراستار Farsi را جایگزین آن می‌کند.
• چند روزنامه بزرگ انگلیسی زبان بریتانیانیی نیز چند سالی است که «راهنمای الگو» خود را دگرگون کرده اند و واژه Persian را برداشته اند. همانند روزنامه گاردین که در بخش «راهنمای الگو» خود واژه Persian را پاک کرده است، و جای آن واژه Farsi را گذاشته است. در زیر واژه Farsi نوشته شده است: «زبانی که بیشتر مردم ایران به آن سخن می‌گویند (نه Persian)»
• در واژه‌نامه «آکسفورد» نگارش Current English واژه Farsi افزوده شده است؛ این کار در می‌تواند زمینه را برای زدودن واژه Persian از زبان انگلیسی در دهه‌های آینده فراهم آورد، تنها چیزی که در این میان اهمیت خواهد داشت این است که کدام واژه بیشتر به کار می‌رود، و درستی و نادرستی آنها کمتر اهمیت دارد.

باید چه کار کرد

کاری که باید انجام داد پاکسازی جهان هستی از واژه Farsi است، هر کجا که نوشته شده باشد، هر کسی که آن را نوشته باشد، باید تلاش کنیم که این واژه پاک شود و به جای آن Persian نوشته شود؛ و اگر در زبانی دیگر همانند آلمانی چنین بود باید با واژه Persisch جایگزین شود، هر زبانی نامی برای زبان پارسی دارد باید کوشش کنیم که این نام‌ها بدون دگرگونی بمانند. در کنار این باید هر کجا که توانستیم، واژه Persia را به کار ببریم گویی این واژه هرگز فراموش نشده است. وانگهی، از دیدگاه رسمی، وزارت امور خارجه ایران، همچنان واژه Persia را به رسمیت می‌شناسد، شاید به این دلیل که در همه پیمان‌هایی که پیش از سال 1935 میلادی، میان ایران و کشورهای دیگر بسته شده است نام Persia برای کشور ایران به کار برده شده است، به هر روی، از دید رسمی نیز هنوز واژه Persia معتبر است. تا آنجا که توان دارید واژه Persia را در نوشتن و سخن گفتن به کار بگیرید. باشد که این نیرنگ همانگونه که تا امروز ناکام مانده است برای همیشه ناکام بماند.